Đặng Văn Vị, chàng trai dân tộc Dao lớn lên ở Bảo Nhai, Lào Cai, đến Trường Cao đẳng Lào Cai với một mong muốn giản dị: học một nghề để có thể tự lập và cuộc sống sau này bớt nhọc nhằn. Ít ai nghĩ rằng từ lựa chọn bình dị ấy, chàng trai miền núi sẽ bước vào một hành trình đặc biệt, trở thành thí sinh đại diện Trường Cao đẳng Lào Cai tham dự Kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới lần thứ 48 tại Thượng Hải, Trung Quốc, ở nghề Lắp đặt điện. Phía sau bước chân của Vị là chín tháng rèn luyện, nhưng sâu xa hơn là hành trình của cả một nhà trường, sự đồng hành của doanh nghiệp và một cách nhìn mới về giá trị của học nghề trong thời đại hội nhập.

Bước ra từ vùng an toàn và hành trình nỗ lực vượt lên chính mình

Có những hành trình của tuổi trẻ bắt đầu từ những ước mơ rất lớn, nhưng cũng có những hành trình lại khởi đi từ một mong muốn bình thường đến mức người ta dễ dàng bỏ qua ý nghĩa của nó. Với Đặng Văn Vị, đó là mong muốn được học một nghề để sau này có thể tự mình kiếm sống, có một công việc ổn định và bớt đi những nhọc nhằn của cuộc sống. Sinh ra và lớn lên ở Bảo Nhai, trong môi trường của một vùng miền núi Lào Cai, Vị đến Trường Cao đẳng Lào Cai học nghề như nhiều bạn trẻ khác, mang theo một lựa chọn thực tế hơn là những hình dung xa xôi về một sân khấu quốc tế. Thế nhưng chính từ nơi tưởng như rất bình dị ấy, một cánh cửa khác đã mở ra, để hành trình của một sinh viên học nghề không dừng lại ở mục tiêu tìm kiếm một việc làm, mà tiến tới khả năng dùng kỹ năng của mình để bước vào một sân chơi nghề nghiệp mang tầm thế giới.

Cuối năm 2025, khi Trường Cao đẳng Lào Cai triển khai tuyển chọn thí sinh tham dự Kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới lần thứ 48 năm 2026, nhà trường đã chọn được19 sinh viên tham gia trong tổng số 856 học sinh, sinh viên của Khoa Điện. Qua vòng tuyển chọn đầu tiên, số lượng thí sinh tiếp tục được rút xuống còn 5 người; ở vòng thứ hai, các thí sinh được kiểm tra kiến thức, kỹ năng chuyên môn, phỏng vấn trực tiếp và đánh giá toàn diện về năng lực chuyên môn, thể lực, sức khỏe, ý chí, kỷ luật và tiềm năng thi đấu quốc tế. Cuối cùng chỉ có 2 thí sinh được lựa chọn tiếp tục huấn luyện, trước khi nhà trường quyết định cử Đặng Văn Vị là thí sinh chính thức đại diện cho Trường Cao đẳng Lào Cai tham dự Kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới ở nghề Lắp đặt điện tại Thượng Hải năm 2026.

Nếu đặt những con số ấy cạnh nhau, 19 - 5 - 2 - 1, người ta có thể nhìn thấy một quy trình tuyển chọn chặt chẽ; nhưng phía sau những con số tưởng như khô khan ấy thực chất là bước ngoặt đầu tiên của một hành trình. Bởi từ thời điểm được lựa chọn, Vị không còn chỉ học nghề theo chương trình đào tạo thông thường mà bước vào một chế độ huấn luyện có yêu cầu cao hơn rất nhiều, nơi kỹ năng phải được chuyển hóa thành năng lực thi đấu, nơi sự chính xác phải đi cùng tốc độ, nơi một thao tác không chỉ cần đúng mà còn phải được thực hiện trong điều kiện áp lực về thời gian, tâm lý và những thay đổi kỹ thuật mà thí sinh không thể biết trước.

Hình ảnh Đặng Văn Vị miệt mài rèn luyện trong 9 tháng

Chín tháng sau đó trở thành khoảng thời gian có ý nghĩa đặc biệt đối với chàng trai Bảo Nhai. Trường Cao đẳng Lào Cai xây dựng lộ trình huấn luyện qua bốn giai đoạn, từ huấn luyện cơ bản đến hoàn thiện, nâng cao, thi thử tổng hợp và ôn luyện trước khi dự thi. Điều đáng chú ý là quá trình ấy không chỉ tập trung vào các thao tác của nghề Lắp đặt điện mà được tổ chức như một quá trình rèn luyện tổng thể một người thợ hiện đại, bao gồm chuyên môn, thể chất, tâm lý thi đấu, khả năng tư duy độc lập và học tiếng Anh chuyên ngành. Để chuẩn bị cho bài thi kéo dài trong ba ngày với tổng thời gian thực hiện lên tới 22 giờ, Vị phải duy trì luyện tập thể lực bằng chạy bộ, leo cầu thang, tập xà và boxing ngoài giờ chuyên môn; đồng thời được đào tạo để có thể đọc hiểu các yêu cầu kỹ thuật, thuật ngữ, sơ đồ và tiêu chí bằng tiếng Anh, qua đó giảm dần sự phụ thuộc vào phiên dịch khi tiếp cận đề thi.

Điều ấy cho thấy bản chất của một cuộc thi kỹ năng nghề thế giới khác xa hình dung giản đơn về một người thợ chỉ cần có đôi tay khéo léo. Để bước vào một sân chơi ở chuẩn quốc tế, người học nghề phải phát triển một hệ năng lực rộng hơn, từ thao tác kỹ thuật, tổ chức công việc, quản lý thời gian, khả năng phát hiện và khắc phục sai sót đến sức bền, tâm lý và khả năng thích ứng với thay đổi. Với nghề Lắp đặt điện, chương trình huấn luyện của nhà trường bao phủ 16 nhóm kỹ năng, từ quản lý an toàn lao động, gia công hệ thống máng và ống kỹ thuật, tủ điều khiển, đấu dây, kéo cáp đến lập trình PLC, lập trình KNX, phân tích và ứng phó với sự thay đổi kỹ thuật, giao tiếp với phiên dịch và quản lý thời gian. Điều đó đồng nghĩa với việc người học không chỉ được dạy “làm thế nào”, mà còn phải học “tại sao”, phải biết tự đọc yêu cầu, tự tổ chức công việc, tự kiểm soát chất lượng và tự chịu trách nhiệm với kết quả của mình.

Sự thay đổi ấy thể hiện rất rõ qua những lần thi thử. Trong 5 lần thi, năng lực kiểm soát thời gian của thí sinh được cải thiện rõ rệt: từ việc chưa thể hoàn thành bài thi trong 18 giờ ở lần đầu, đến hoàn thành trong 16 giờ 30 phút ở lần thứ năm. Khoảng một giờ rưỡi được rút ngắn trên đồng hồ thực chất là kết quả của hàng trăm giờ luyện tập, của việc lặp đi lặp lại một thao tác cho đến khi chính xác hơn, của những lần nhận ra lỗi và sửa lỗi, của việc tập cho cơ thể quen với áp lực và cho tư duy quen với việc tự tìm ra phương án xử lý. Ý chí trong trường hợp này không phải là một khái niệm trừu tượng được nói đến trong những bài phát biểu; ý chí được tạo nên bằng sự kiên trì trong những giờ thực hành mà không ai có thể thay người học trải qua.

Điểm tựa và sự ủng hộ ở phía sau một kỳ thi

Nhưng nếu chỉ kể hành trình bằng những nỗ lực của Đặng Văn Vị, câu chuyện vẫn chưa đầy đủ. Một người có thể đứng trên sàn thi đấu một mình, nhưng không thể chuẩn bị cho một cuộc thi quốc tế bằng nỗ lực của một cá nhân. Đằng sau Vị là cả một điểm tựa mà ở đó Trường Cao đẳng Lào Cai đóng vai trò trung tâm. Phải thấy rõ rằng, đây là lần đầu tiên nhà trường tham dự Kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới, cũng là lần đầu tiên các cơ sở giáo dục nghề nghiệp ở Vùng Tây Bắc có thí sinh tham gia. Vì thế những yêu cầu đặt ra không chỉ nằm ở việc lựa chọn và huấn luyện thí sinh mà còn là bài toán xây dựng từ đầu một điều kiện luyện thi tiệm cận với tiêu chuẩn quốc tế. Nhà trường chưa có sẵn hệ thống dụng cụ, thiết bị phục vụ huấn luyện; gần như 100% thiết bị, dụng cụ phải được mua sắm mới, nhiều hạng mục là hàng nhập khẩu từ châu Âu, đồng thời đội ngũ huấn luyện còn tự thiết kế một số mô hình mô phỏng để phục vụ thực hành.

Phía sau một người học nghề lúc này không còn đơn thuần là phòng học và người thầy, mà là cả một hệ thống tổ chức để bảo đảm cho quá trình huấn luyện diễn ra liên tục. Nhà trường bố trí khu vực luyện thi riêng, điều chỉnh điều kiện nhiệt độ để gần với môi trường thi đấu thực tế, tổ chức chế độ ăn uống và sinh hoạt nghiêm ngặt, khám sức khỏe, điều chỉnh dinh dưỡng và phối hợp rèn luyện thể lực để thí sinh có đủ sức khỏe theo đuổi cường độ huấn luyện cao. Trong những chi tiết ấy có thể thấy rõ một quan niệm về đào tạo nghề đã thay đổi: muốn tạo ra một người thợ có năng lực cao thì không thể chỉ dựa vào giáo trình, mà phải tạo dựng cả một môi trường để năng lực ấy được hình thành và phát triển.

Bài thi của Đặng Văn Vị tại Kỳ thi kỹ năng nghề thế giới lần thứ 48 tại Thượng Hải

Và nhà trường cũng không đứng một mình. Hành trình của Vị còn có sự tham gia của doanh nghiệp với tổng giá trị hỗ trợ hơn 5 tỷ đồng cho quá trình chuẩn bị, trong đó tập trung vào thiết bị, dụng cụ, vật tư và các điều kiện phục vụ huấn luyện. Trường Cao đẳng Lào Cai đã chủ động phối hợp với doanh nghiệp trong việc mua sắm, cung cấp thiết bị, vật tư huấn luyện theo từng giai đoạn; đồng thời huy động nguồn xã hội hóa để kịp thời đáp ứng yêu cầu chuẩn bị cho kỳ thi. Nếu chỉ nhìn con số hơn 5 tỷ đồng như một khoản đầu tư vật chất, người ta sẽ chưa thấy hết ý nghĩa của nó. Trong giáo dục nghề nghiệp, thiết bị chính là một phần của quá trình đào tạo, bởi kỹ năng không thể trưởng thành nếu người học thiếu môi trường để thực hành; chất lượng đào tạo cũng khó có thể tiệm cận yêu cầu của doanh nghiệp nếu nhà trường không có điều kiện tiếp cận những công nghệ, thiết bị và quy trình đang hiện diện ngoài thị trường lao động.

Sự đồng hành của doanh nghiệp vì thế không nên được nhìn đơn thuần như một hoạt động hỗ trợ cho một kỳ thi. Nó đặt ra một vấn đề lớn hơn về mối quan hệ giữa nhà trường và thị trường lao động. Nếu trước đây doanh nghiệp thường xuất hiện ở khâu cuối cùng, khi sinh viên tốt nghiệp và bắt đầu tìm việc, thì câu chuyện của Đặng Văn Vị cho thấy sự tham gia của doanh nghiệp có thể bắt đầu từ sớm hơn, ngay trong quá trình hình thành kỹ năng. Nhà trường cung cấp kiến thức và nền tảng nghề nghiệp; doanh nghiệp góp phần đặt ra yêu cầu thực tiễn, hỗ trợ thiết bị, vật tư và môi trường tiếp cận công nghệ; người học là chủ thể trực tiếp biến những điều kiện ấy thành năng lực của mình. Khi ba chủ thể này cùng hiện diện, quá trình đào tạo mới có khả năng tạo ra một người lao động không chỉ “có bằng”, mà thực sự “có nghề, có kỹ năng và có khả năng làm việc”.

Bởi vậy, hành trình từ Bảo Nhai đến Thượng Hải của Đặng Văn Vị đáng được nhìn rộng hơn một chuyến đi của một thí sinh. Đó là một lát cắt cho thấy giá trị của giáo dục nghề nghiệp trong bối cảnh thị trường lao động đang thay đổi nhanh chóng. Học nghề trước đây thường được nhắc đến trước hết với câu chuyện có việc làm; điều ấy vẫn là một giá trị cốt lõi, nhưng trong nền kinh tế hiện đại, việc làm bền vững đòi hỏi ở người lao động nhiều hơn khả năng thực hiện một vài thao tác kỹ thuật. Doanh nghiệp cần những người có thể làm việc với công nghệ, đọc hiểu yêu cầu kỹ thuật, xử lý vấn đề, thích ứng với thay đổi và tiếp tục học hỏi khi công nghệ mới xuất hiện. Những yêu cầu được đặt ra với Vị tại Thượng Hải, từ kỹ năng chuyên môn, quản lý thời gian, lập trình PLC… đến khả năng đọc hiểu tiếng Anh chuyên ngành và ứng phó với sự thay đổi của đề thi, thực chất cũng phản ánh chính những yêu cầu đang ngày càng xuất hiện rõ hơn trong thị trường lao động hiện đại.

Học nghề hôm nay tạo ra giá trị cho ngày mai

Giá trị của học nghề hôm nay không thể chỉ được đo bằng việc một sinh viên sau khi tốt nghiệp có tìm được việc làm hay không. Quan trọng hơn là người học có được một năng lực đủ vững để tự tạo ra cơ hội cho mình hay không. Một nghề được học đến nơi đến chốn giúp người trẻ có một phương tiện để kiếm sống, nhưng một năng lực nghề nghiệp tốt còn mang lại nhiều hơn thế: khả năng thích ứng với thị trường, khả năng nâng cao thu nhập, khả năng thay đổi môi trường làm việc và quan trọng nhất là khả năng khẳng định giá trị của mình bằng những gì bản thân có thể làm được.

Đặng Văn Vị thực hiện phần thi nghề Kỹ thuật lắp đặt điện tại Kỳ thi kỹ năng nghề thế giới lần thứ 48 tại Thượng Hải

Trong câu chuyện ấy, hoàn cảnh xuất phát của Đặng Văn Vị lại làm cho thông điệp trở nên rõ nét hơn. Em là một chàng trai dân tộc Dao lớn lên ở Bảo Nhai, học nghề tại một trường cao đẳng của địa phương, nhưng bằng quá trình đào tạo và rèn luyện, năng lực của em được đặt trong một chuẩn mực rộng hơn địa giới nơi em sinh ra. Khi bước vào Kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới tại Thượng Hải năm 2026, điều có ý nghĩa không chỉ là em mang theo lá cờ Việt Nam, mà còn là việc năng lực của một người trẻ miền núi được đặt cạnh những người học nghề đến từ nhiều quốc gia. Ở đó, xuất phát điểm không thể thay thế cho trình độ; quê hương không quyết định giới hạn; thứ được đặt lên trước hết là kỹ năng, sự chính xác, khả năng giải quyết vấn đề và bản lĩnh của mỗi người.

Đoàn Việt Nam tại buổi Lễ bế mạc Kỳ thi kỹ năng nghề thế giới lần thứ 48 tại Thượng Hải

Với Lào Cai, ý nghĩa ấy còn lớn hơn câu chuyện của một cá nhân. Một tỉnh miền núi muốn phát triển bền vững cần những con người có tay nghề, có khả năng làm chủ công nghệ và có thể tham gia vào những chuỗi giá trị ngày càng rộng hơn. Đào tạo nghề vì thế không chỉ là câu chuyện của ngành giáo dục; đó còn là câu chuyện về nguồn nhân lực, về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và về khả năng phát triển của địa phương. Khi một sinh viên từ một xã miền núi như Bảo Nhai có thể được đào tạo để bước vào một kỳ thi kỹ năng nghề thế giới, điều đó cho thấy khoảng cách địa lý không nhất thiết phải trở thành khoảng cách về cơ hội. Nếu được trao điều kiện học tập phù hợp, được hướng dẫn bởi những người thầy có năng lực và được đặt trong môi trường thực hành đủ tốt, người trẻ miền núi hoàn toàn có thể phát triển năng lực ở những chuẩn mực cao hơn những gì người ta thường hình dung.

Đặng Văn Vị là một trong 12 thí sinh của Việt Nam tham dự Kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới lần thứ 48 nghề Lắp đặt điện, tại Thượng Hải năm 2026. Việc ghi tên vào danh sách dự thi, Đặng Văn Vị bước vào một phần mới của hành trình, nơi nỗ lực của chín tháng so tài trên đấu trường quốc tế. Đến ngày hôm nay, kết quả của cuộc thi đã được xác định, Vị không có tên trong bảng vinh danh huy chương, nhưng điều quan trọng nhất đã được tạo ra trước khi em bước lên sàn thi đó là từ một chàng trai bắt đầu bằng mong muốn học một nghề để lập thân, đã được trao cơ hội để nhìn thấy giới hạn của mình có thể được đẩy xa đến đâu; em đã bước ra khỏi vùng an toàn đi đến một nơi rộng lớn, gặp những người giỏi nhất trên thế giới. Điều đặc biệt còn có thể thấy, Cao đẳng Lào Cai - ngôi trường lần đầu bước vào sân chơi kỹ năng nghề thế giới đã xây dựng được một quy trình đào tạo và huấn luyện mới; các doanh nghiệp đã cùng tham gia vào việc hình thành điều kiện đào tạo; và câu chuyện của một sinh viên miền núi đã trở thành một minh chứng sống động cho giá trị ngày càng lớn của giáo dục nghề nghiệp.

Đặng Văn Vị bên các thí sinh cùng chia sẻ cảm xúc sau khi hoàn thành phần thi của mình

Từ Bảo Nhai đến Thượng Hải, khoảng cách địa lý có thể được đo bằng hàng nghìn kilomet, nhưng khoảng cách của hành trình thực sự lại nằm ở chỗ một người trẻ đã vượt qua bao nhiêu giới hạn của chính mình để đi đến ngày hôm nay. Đặng Văn Vị xuất phát từ một ước mơ không lớn, nhưng chính vì nó giản dị nên câu chuyện lại càng có ý nghĩa: bất kỳ người trẻ nào, dù sinh ra ở đâu, nếu có cơ hội tiếp cận một nền giáo dục nghề nghiệp có chất lượng, có thể biến kỹ năng thành năng lực và biến năng lực thành giá trị của chính mình. Từ một người học nghề ở Bảo Nhai đến một thí sinh mang màu cờ Việt Nam tại Thượng Hải, hành trình ấy không chỉ kể về ý chí của một chàng trai dân tộc Dao, mà còn cho thấy sức mạnh của một tập thể biết tạo điểm tựa cho người học và quan trọng hơn, khẳng định rằng học nghề trong thời đại hôm nay không chỉ là con đường để tìm việc làm, mà còn có thể trở thành con đường để một người trẻ bước ra thế giới bằng chính đôi tay, trí tuệ và bản lĩnh của mình.

                                      Nguyễn Thị Thu Trang – Tổ Truyền thông